Στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση παρουσιάζεται μια απόλυτα σύγχρονη μεταγραφή του μύθου του Οιδίποδα από το enfant terrible του Βρετανικού θεάτρου που μεγάλωσε, αλλά η ματιά του παραμένει καθηλωτική, με έναν εξαιρετικό ελληνικό θίασο.
Ένα μεγάλο ψηφιακό χρονόμετρο κυριαρχεί στη σκηνή και μετράει αντίστροφα τον χρόνο για τη συνταρακτική αποκάλυψη που θα σημάνει την ολική κατάρρευση της ζωής του Οιδίποδα και της Ιοκάστης.
Οι θεατές-κοινωνοί του μύθου γνωρίζουν όσα μοιραία έχουν συμβεί, πριν ξεκινήσει η πλοκή του έργου: ο Οιδίποδας σκότωσε τον πατέρα του και παντρεύτηκε τη μητέρα του, εν αγνοία και των δυο τους. Σε λίγη ώρα, η «αμαρτία», που κατά τον Robert Icke, συγγραφέα και σκηνοθέτη της παρούσας εκδοχής της σοφόκλειας τραγωδίας, «δεν είναι ένα τραγικό σφάλμα ή μια ηθική παράβαση, αλλά ένα λάθος βήμα» θα έρθει στο φως εκκωφαντικά.
Το κοινό που έχει συγκεντρωθεί στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση για να παρακολουθήσει -μία ακόμα φορά- τη διαχρονική τραγωδία του Οιδίποδα και της Ιοκάστης λαμβάνει μέρος σε ένα τελετουργικό που επαναλαμβάνεται εδώ και σχεδόν 2.500 χρόνια. Στον πυρήνα αυτής της πράξης, βρίσκεται η θυσία των ηρώων που υποφέρουν για να μην χρειαστεί να υποφέρουμε εμείς.
Οι θεατές αναπνέουν μαζί με τους πρωταγωνιστές της παράστασης του 39χρονου R. Icke, Νίκο Κουρή και Καρυοφυλλιά Καραμπέτη και με ταυτόχρονη σκληρότητα και ενσυναίσθηση, ανυπομονούν να τραβηχτεί η κουρτίνα και να φανεί όλη η ασκήμια του κόσμου· αρκεί η δική τους/μας να παραμείνει στο σκοτάδι. Ο ρυθμός της παράστασης, των ερμηνειών, του ηχητικού τοπίου, αλλά και οι αγωνιώδεις δραματουργικές αναβολές μέχρι την αποκάλυψη λειτουργούν εξαιρετικά.
Στον κόσμο του σύγχρονου Οιδίποδα του σπουδαίου Βρετανού συγγραφέα και σκηνοθέτη, οι ήρωες πλανώνται πιστεύοντας ότι όταν το κοντέρ επί σκηνής μηδενίσει, όλοι θα μάθουν τα αποτελέσματα της εκλογικής αναμέτρησης, θα ξέρουν αν ο Οιδίποδας «παίρνει τα κλειδιά της χώρας»· στην ελεύθερη μεταγραφή του σοφόκλειου έργου από τον Icke, ο κεντρικός ήρωας είναι ένας λαοφιλής πολιτικός, ο οποίος τη νύχτα που τοποθετείται η δράση διεκδικεί το ανώτατο αξίωμα της χώρας και ορκίζεται στην υπέρτατη αξία της αλήθειας, όντας τραγικά αδαής περί του ποια αλήθεια αναζητεί και με ποια αδιανόητη γνώση θα έρθει αντιμέτωπος.
Σε ένα ελαφρώς δυστοπικό βίντεο με πολιτικές δηλώσεις του Οιδίποδα, λίγο πριν την εκκίνηση της σκηνικής διαδικασίας, ο πρωταγωνιστής υπόσχεται στις κάμερες και το ζητωκραυγάζον πλήθος ότι θα αποκαλυφθούν οι πραγματικές συνθήκες θανάτου του προκατόχου του και πρώην συζύγου της Ιοκάστης, Λάιου και δεσμεύεται να προσκομίσει το πιστοποιητικό γεννήσεώς του, καθώς οι πολιτικοί του αντίπαλοι αμφισβητούν την καταγωγή του –έριδες που δεν λείπουν από τη σύγχρονη πολιτική σκηνή.
Από την πρώτη στιγμή της βραβευμένης με Olivier μεταγραφής του Icke, λοιπόν, το ζήτημα του τι γέννημα είναι πραγματικά ο Οιδίποδας μπαίνει στο παιχνίδι. Η τραγική ειρωνεία και το σαρκοβόρο, υποδόριο χιούμορ κρατούν το τέμπο της τυφλής πορείας του ήρωα προς την συντριβή του, η οποία επιταχύνεται από την -έως και κοινότοπα ανθρώπινη- φύση του που δεν μπορεί να ησυχάσει, αν δεν λάμψει η αλήθεια, σε όλη της την τρομερή διάσταση. Έχουμε ακόμη στα αυτιά μας τον Οιδίποδα του Νίκου Κουρή να σπαράζει, φωνάζοντας:
«Θέλω να μάθω ποιος είμαι».
Στην εκδοχή του Βρετανού, ο οποίος έχει υπογράψει μερικές από τις πιο επιτυχημένες διασκευές σπουδαίων έργων των τελευταίων ετών (ανάμεσά τους το 1984, Η αγριόπαπια, Ορέστεια, TheDoctor), η πλοκή ξετυλίγεται μπροστά στα έντρομα μάτια των θεατών σε πραγματικό χρόνο, στο σύγχρονο στρατηγείο της προεκλογικής εκστρατείας του Οιδίποδα. Το ρολόι μετράει αντίστροφα δύο ώρες παρά κάτι, μέχρι ο ήρωας να λάβει την εξουσία, και σε μια ιδιοφυή σκηνική σύμπτωση, το μοιραίο χτύπημα της γνώσης που θα ξηλώσει τη ζωή του.
Η συνολική «ενορχήστρωση» της παράστασης και οι ερμηνείες με προεξάρχουσες αυτές των Κουρή, Καραμπέτη και Ράνιας Οικονομίδου είναι εξαιρετικά υποβλητικές και δημιουργούν έναν ολόκληρο κόσμο. Σε μια σκηνή εξ’ ολοκλήρου επινοημένη από τον Icke, όπου η θετή μητέρα του Οιδίποδα, Μερόπη (Ράνια Οικονομίδου) του ομολογεί, μετά από πολλές περιστροφές, ότι είναι υιοθετημένος, το κοινό δεν μπορούσε να συγκρατηθεί και συμμετείχε στη δράση, προστάζοντας υπόκωφα την ηθοποιό να προβεί στην αποκάλυψη.
Με κομμένη την ανάσα και χωρίς να μπορούμε να αφήσουμε στιγμή τους ήρωες από τα μάτια μας, παρακολουθούσαμε ό,τι περιμέναμε να συμβεί από την αρχή· γίναμε μάρτυρες ενός «δυστυχήματος» που μας μαγνήτισε, ακόμη περισσότερο διότι ξέραμε πως ήταν προδιαγεγραμμένο.
Η προσθήκη του χαρακτήρα της Μερόπης από τον Icke λειτουργεί εξαιρετικά, όπως και η επίμονη προσπάθειά της να μιλήσει στον Οιδίποδα, από την αρχή του έργου, η οποία κλιμακώνει την αγωνία. Με την αποχώρηση της Ράνιας Οικονομίδου από τη σκηνή, η ηρωίδα της οποίας δεν έχει ιδέα πού θα οδηγήσει σε πολύ λίγο η εξομολόγησή της για την υιοθεσία του παιδιού της, ο χρόνος πυκνώνει και το χρονόμετρο μετράει τα τελευταία λεπτά πριν το σημείο μηδέν.
Καθώς ο Οιδίποδας εξιστορεί στην Ιοκάστη τις λεπτομέρειες που του αποκάλυψε η (θετή) μητέρα του για τις συνθήκες υπό τις οποίες εκείνη και ο Πόλυβος τον περιέσωσαν ως βρέφος στο δάσος, η τραγική ηρωίδα βλέπει πρώτη την αδιανόητη αλήθεια. Η παρατεταμένη, άλαλη κραυγή της Καρυοφυλλιάς Καραμπέτη, πριν μοιραστεί το βάρος της γνώσης με το παιδί της πια, δεν θα ξεχαστεί εύκολα. Όπως και ο τρόπος που ο Νίκος Κουρής ξεχαρβαλωμένος, σαν να χάλασε μεμιάς, καταρρέει στην αγκαλιά των ανίδεων παιδιών του, που πανηγυρίζουν για τον εκλογικό του θρίαμβο.
Μετά την αποκάλυψη και λίγο πριν το τέλος, η ψυχαναλυτική ματιά του Icke πάνω στην τραγωδία γίνεται ακόμη πιο έκδηλη· Οιδίποδας και Ιοκάστη σχηματίζουν με τα σώματά τους, τα οποία αποτελούν ακόμα φορείς (της ανάμνησης;) του ερωτισμού μεταξύ τους, απόλυτα φροϋδικές εικόνες, κλείνοντας το μάτι στις σχολές της ανθρώπινης σκέψης που έχουν μεσολαβήσει από την αρχαιότητα έως σήμερα.
Η κρυμμένη ταυτότητα του Οιδίποδα, που αν δεν είχε συνηγορήσει μια σειρά συμπτώσεων -με τραγικότερη τον έρωτά του για την ίδια του τη μάνα- θα παρέμενε στο σκοτάδι, ταυτίζεται με το φροϋδικό Εκείνο: το ασυνείδητο, ερεβώδες κομμάτι του εαυτού, αυτό που ανά πάσα στιγμή μπορεί να μας κατασπαράξει από μέσα.
Το απόλυτα σύγχρονο κείμενο του Icke παίζει επιδέξια με τις κινηματογραφικές συμβάσεις του πολιτικού θρίλερ και χτίζει σασπένς, χωρίς να χάνει το ειδικό βάρος του αρχέγονου μύθου. Οι ηθοποιοί σπαράσσονται μέχρι το τελευταίο δευτερόλεπτο, και οι διττές φράσεις που ο Βρετανός συγγραφέας και σκηνοθέτης τοποθετεί στο στόμα των ηρώων του, όπως το «δεν μπορώ να σε χάσω για δεύτερη φορά» της Ιοκάστης προς τον Οιδίποδα, λίγο πριν την αυτοκτονία της, μένουν χαραγμένες στο μυαλό.
Φεύγοντας από τη Στέγη και την παράσταση του Icke, νιώθει κανείς όχι πως είδε ένα θεατρικό έργο, αλλά ότι έγινε μάρτυρας ενός συμβάντος, το οποίο δεν του άφησε ούτε στιγμή το περιθώριο να αποστρέψει το βλέμμα. Τελικά, πόσα πραγματικά θέλουμε κι αντέχουμε να ξέρουμε;
- Η παράσταση «Οιδίποδας» του Robert Icke, βασισμένη πολύ ελεύθερα στον Σοφοκλή, συνεχίζεται στην Κεντρική Σκηνή της Στέγης Ιδρύματος Ωνάση μέχρι την 01-02-2026. Για εισιτήρια και περισσότερες πληροφορίες, πατήστε ΕΔΩ
Φωτογραφία Εξωφύλλου: Γιώργος Καπλανίδης
Αφήστε μια απάντηση